Trên dòng sông Diêm

2632
Lễ hội bơi trải trên dòng sông Diêm. Ảnh: Tô Mạnh

” Sóng cửa Trà. Ma cửa Hộ. ” Trên dòng sông Diêm, lấp lánh vẫn trôi ngàn đời và ẩn chứa trong lòng nó bao thăng trầm cùng những linh thiêng lịch sử.

           Một buổi tối, cháu gái tôi gọi nói chuyện qua điện thoại. Con bé có một đề bài tập làm văn miêu tả và cảm nghĩ về một dòng sông. Trung thực mà nói trẻ con ở thành phố bây giờ mấy khi được tận mắt một dòng sông, đâu có như thế hệ chúng tôi ngày xưa một thứ quê mùa, lạ gì những dòng sông khi chang chang nắng nhảy cầu tắm trộm thiếu thời.

Tôi hẹn cháu lúc nữa trao đổi trên messenger vì ngay lập tức tôi chưa thể gợi ý ngay được điều gì. Lúc sau online facebook tôi mở ra những hướng phát triển bài tập làm văn cho cháu, tôi lấy dòng sông Diêm quê nhà là dòng sông chủ đề, một con sông với những Trải nghiệm khác biệt bởi nó không còn êm đềm quanh co vùng châu thổ mà đã nghiêng mình ra cửa biển.

                             Tôi hỏi cháu tôi: con có biết bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh không? Cháu tôi trả lời: con có. Tôi nói: vậy con hãy mượn hai câu: “Sông không hiểu nổi mình/ Sóng tìm ra tận bể” để viết thêm về dòng sông Diêm. Sông diêm quê nhà nơi con đang đứng là bức tranh của một dòng sông đang chuẩn bị hòa nhập dòng chảy vào biển lớn, gửi gắm những hoài bão ước mơ và cả những tự do khám phá chính mình…Tôi gợi ý cho cháu thêm một vài ý nữa, còn mẹ tôi thì bổ sung chi tiết lễ hội bơi trải trên dòng sông Diêm được tổ chức hàng năm vào ngày 12 tháng Giêng âm lịch, tại Thị trấn Diêm Điền.

Ảnh: Tuan Đao

Diêm Điền ngày nay là thị trấn của huyện Thái Thụy tỉnh Thái Bình. Diêm Điền cũng là tên của một cửa biển nổi tiếng, thời Trần có tên là cửa Đại Toàn (nay là cửa song Diêm Hộ). Cửa Diêm Điền cùng với cửa biển Đại Bàng, một cửa biển rộng lớn của sông Hóa nhập với song Thái Bình đổ ra biển, cách nay hơn 700 năm từng là một vùng chiến sự của quân dân nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông xâm lược lần thứ ba, còn ghi dấu tích trận thủy chiến ở cửa biển Đại Bàng – cửa biển Thái Bình vào mùa xuân năm 1288. Trong cuốn Dư địa chí của Nguyễn Trãi (cách nay gần 600 năm) đã viết: “Đất Thụy Anh có nghề làm muối nổi tiếng. Vùng muối này chạy dài ven biển tới gần 6 km từ xã Thụy Trường tới xã Thụy Hà có thị trấn Diêm Điền ngày nay.

Ảnh: Tô Mạnh

Vì là vùng đất chuyên nghề làm muối và đánh cá ven biển nên được đặt tên là Diêm Điền – đất muối.” Với diện tích khoảng 2,2 km² được bao bọc 3 phía bởi sông Cống Ngoại về phía tây, sông Cống Mới phía đông đặc biệt phía nam là dòng Diêm Hộ chảy qua trước làng rồi mới đổ ra vịnh Bắc Bộ.

Tục bơi trải của làng gắn liền với nghề đi biển đánh bắt thủy hải sản và vận tải tuyến biển nên thường liên quan tới các vị Thuỷ Thần. Theo các bậc tiền nhân kể lại: trước năm 1945 làng còn có chùa và đình, trước khi bơi phải đến tế Thuỷ Thần ở Đình Trung vào sáng ngày 10 tháng giêng hằng năm. Người Diêm Điền từ thế hệ trước đến thế hệ sau luôn tỏ lòng tôn kính phong tục này vì lưu truyền năm nào không tổ chức lễ hội bơi chải Thuỷ Thần nổi giận mà bắt bắt người…

Ảnh: Tô Mạnh

Dân Làng Diêm Điền vẫn còn nhớ câu tục ngữ: ”Sóng Cửa Trà (cửa sông Trà Lý), ma cửa Hộ (cửa sông Diêm Hộ)”. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1945- 1954), thời kỳ lập lại hòa bình 1955 đến 1975 vẫn chưa khôi phục… Từ sau ngày kinh tế đổi mới hội bơi trải của Diêm Điền được tái thiết đáp ứng lòng mong mỏi và ủng hộ của nhiều thế hệ con dân Diêm Điền nói riêng và đông đảo nhân dân trong huyện trong tỉnh nói chung. Đây là cuộc thi nối tiếp và giữ gìn truyền thống lâu đời, vừa là nét đẹp văn hóa vừa là hào khí thiêng hùng đã từng xuất hiện cách đây ngót ngàn năm trong lịch sử gắn liền với những vẻ vang từ vua cha Lý Bí (Lý Bôn) đến vị tướng tài ba Phạm Ngũ Lão rạng rỡ vương triều nhà Trần…

Ảnh: Tô Mạnh

Lễ hội bơi trải truyền thống vào ngày 12 âm lịch hàng năm trên dòng sông Diêm được coi là hoạt động đón xuân chính tại địa phương và mang ý nghĩa lễ ra quân đầu năm. Số chải tham gia lễ hội là 5 trải đại diện cho các khu dân cư và các doanh nghiệp lớn trên địa bàn thị trấn. Số người trong mỗi trải cũng có sự thay đổi. Tham gia tế Thuỷ Thần gồm 1 chủ tế, 4 bồi tế, 12 quan viên. Chủ tế  mặc áo dài màu xanh, khăn xếp màu đen, hai bên tả, hữu là hai hàng quan viên (là những vị  trong ban hương chức của làng) cùng 2 ông tây xướng và nam xướng.

Các bồi tế lần lượt dâng hương, đăng, trà (2 lần), dâng Thanh chước (rượu)  4 lần và chủ tế đọc bài chúc văn thành kính mời Thuỷ Thần về chứng giám các lễ vật lòng thành của dân làng dâng cúng và cầu mong thánh thần phù trợ đắc lực cho trời yên biển lặng, xuôi gió thuận buồm, nhà nhà bình yên, người người no đủ, đắc phúc thêm phần…

Ảnh: Tô Mạnh

Sau khi tế xong các đội bơi đi xuống bến nơi có 5 thuyền trải  trang trí đầu rồng cách điệu phía mũi. Trên đình Thuận Nghĩa đốt vàng mã xong, dưới bến chuẩn bị phất cờ đốt pháo phát lệnh, các đội bơi vào cuộc. Khi tiếng pháo thứ 3 vừa nổ các thuyền bơi dàn hàng ngang trên sông Diêm Hộ xé nước lao đi  trong tiếng trống tiếng chiêng cổ vũ vang dội của dân làng bên bờ. Các thuyền đua phải đi đúng 3 lượt mới kết thúc. Đội về nhất được nhận một con cá vược và tiền thưởng. Các thành viên tham gia bơi được mời dự bữa cơm cúng Thành Hoàng đầu năm tại đền Thuận Nghĩa.

                                        Đó là những gì mà sử sách còn ghi lại Trên dòng sông Diêm. Với tôi sông Diêm là gia tài kỷ niệm, không chỉ riêng lễ hội bơi trải hàng năm mà còn cả những trăng trên sông quê hay đơn giản chỉ là một cánh buồm đỏ thắm.

Nơi ấy dòng sông ấu thơ vẫn bộn bề tanh nồng cá tôm hồi ức. Nơi ấy không gian săm đáy Ngoại tôi đã bủa vây linh hồn. Thú thực có những khuya vắng giấu tôi ở một nơi xa tiếng gõ mõ giục trải hô thuyền của Cậu tôi mỗi dịp hội mở xuân đầy lại dô hầy dô ta đè sóng bạt gió lướt qua tâm tưởng. Ở đâu và ở đâu, trên dòng sông Diêm, êm đềm vẫn trôi, phù sa vẫn nghiêng, nơi nào biển lớn, nơi nào khát khao…

( Bài viết sử dụng một số tư liệu từ Cinet)

Hồ Huy
Đừng ước nữa tôi chỉ muốn làm một điệu khèn thôi để nhảy nhót những tháng năm này, giữa vùng trời này.

Bình luận