Muôn năm cũ người giữ lửa cho hồn

1013

                   Mỗi độ xuân về, trên những nẻo đường thanh tân, hồn mực tàu giấy đỏ, bóng bút múa bên hè, áo the khăn xếp…lòng tôi lại xao xác nhớ thương người muôn năm cũ.  

“Mỗi năm hoa đào nở
Lại thấy ông đồ già
Bày mực tàu, giấy đỏ
Bên phố đông người qua…”                                       

Từ hơn hai nghìn năm nay, đạo Nho đã thực sự thành một phần quan trọng không thể phủ nhận trong văn hóa, xã hội và nhất là nền thơ ca trung đại Việt Nam. Nho gia đã đồng hành với dân tộc Việt qua bao đoạn bao thăng trầm, qua bao ải biến binh của lịch sử con cháu Rồng Tiên.

                     Chữ Nho và đạo Nho được thừa nhận là văn tự, là đạo học chính thống trong thi cử, trong tất cả văn bản quan trọng của triều đình. Cơ sở xã hội và thể chế nhà nước, thậm chí cả những chuẩn mực đạo đức con người cũng được xây dựng từ nền tảng Khổng giáo. Một bức tường vững chãi mà thâm u phảng phất vài nét sổ dài trầm tích.

Ông đồ Trương Vĩnh Khang

Không giống như Kinh Kha dẫu giày cỏ gươm cùn vẫn hí gió yên cương tráng sỹ. Còn Đồ xưa là kẻ sỹ lỗi mùa trong một buổi cờ tàn đem cái tài được ngợi khen tấm tắc đổi lấy cuộc mưu sinh chẳng phượng múa rồng bay. Cái thứ tài để trưng diện để kiêu hãnh, để cho tặng, dẫu mỗi năm mối vắng thì đã bi kịch biết bao lần thảo mướn múa thuê. Và, hoa đào là một chứng nhân bất đắc dĩ cho một kẻ không thể bất đắc chí.

                        Dẫu vậy thì hình ảnh Đồ xưa trong tôi vẫn nườm nượp phố phường và cảm giác bút nghiên kệ mực như là đàn tế trời gọi hồn xuân về từ những mạch ngầm trong đất mà vươn ra, mà tan chảy vào nghiên sầu thơm thảo, rồi thì múa rồi thì bay rồi thì tấm tắc trên những mực tàu giấy đỏ quốc túy quốc hồn.

Đồ xưa quả thực là một biểu tượng đẹp! Vũ Đình Liên đã bạo gan gieo vào lòng biết bao thế hệ cái di tích đáng thương của một thời tàn. Và phải vờ quên đi quá vãng ư, để rồi ai sẽ là người cứu chuộc vàng son? Muôn năm cũ lấy ai là người giữ lửa cho hồn?

Ai sẽ là người cứu chuộc vàng son

Nguyễn Nhược Pháp cảm nhận “Ngày xưa” đầy chất thơ duyên dáng hóm hỉnh. Con hổ của Thế Lữ thì chán ghét, căm thù thực tại, nhớ mong một quá khứ oai hùng đầy quyền uy. Chế Lan Viên dựng nên một thế giới Chàm cổ hoang tàn, kinh dị và ghê rợn, niềm hoài cổ của Vũ Đình Liên là nỗi nhớ tiếc những truyền thống văn hóa đang phai mờ, là những bi kịch nhẹ nhàng mà sâu sắc” (GS. Đỗ Đức Hiểu).

                    Lời thơ tưởng chỉ là một câu chuyện kể trầm lắng nhưng nén đọng một tiếng thở dài đến hụt hơi. Tuy nhiên, tới khổ thơ thứ tư thì nhà thơ đã phải chua xót thừa nhận: “Ông đồ vẫn ngồi đó, qua đường không ai hay…”.Ông chỉ còn là cái bóng âm thầm phế tích. Ông chỉ còn là dáng xưa nền cũ chênh vênh trong buổi giao thời ngậm đắng nuốt cay. Ai, còn ai, và còn ai nữa giữa cuộc đời đen như bóng mực, giữa cuộc đời đỏ như giấy điều, giữa cuộc nông sâu trầm kha thế kỷ mà muôn năm cũ, mà muôn năm vắng, những người giữ lửa cho hồn.

Năm nay đào lại nở
Không thấy ông đồ xưa
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?

Trương Vĩnh Khang kẻ trót dân thân vào trò chơi sáng tạo…

Nhưng đáng mừng thay người Việt vốn đắm đuối truyền thống nâng niu bản sắc hình hài. Những hội chữ vẫn âm thầm như những mạch ngầm thanh sạch cứ róc rách chảy về mỗi tiết xuân. Hà Nội, Sài Gòn, Đà Nẵng, hay cả những nơi tỉnh lẻ, đâu đâu cũng dễ dàng bắt gặp hình ảnh những ông đồ. Những giá trị văn hóa truyền thống đã thăng hoa trong mỗi tâm hồn người Việt để trở thành một thứ quốc ngữ thư pháp. Còn gì đẹp hơn thế?

                                           Em đi giữa phố, tôi đi giữa phố, ai kia ai nữa lạc trôi trên phố. Còn một chút thở tàn gió đông, còn một chút co ro của buổi giao thời vương vất Vũ Đình Liên. Còn một chút ngẩn ngơ dao dác bên hè vắng, bên người lạ, bên kẻ quen, bên những khúc khuỷu lòng dạ thi nhân thủa nào. Có một nỗi buồn mơ màng từ lòng ai vươn lên, có một quốc hồn nhẩn nha nhen nhóm từ tình quê nức nở thành đô quên tên, là những rưng rưng khi chạm vào nhớ thương hồn chữ?

Ông đồ lại tạc tượng vào phố lại hóa thạch bút nghiên mà ngời ngời mực tàu giấy đỏ tạo nên nguồn cảm hứng thư pháp thi ca bất tận. Trong gió cười, trong đào nở và cơ hồ bụi mưa, mùa xuân quê hương ca tụng cuộc hôn nhân thánh thần Quốc Ngữ Thư Pháp. Những người muôn năm cũ, hồn ở đâu, ở đâu, ở đâu? Tôi du ca mấy nẻo, tôi thơm thảo mấy mùa, tôi bồi hồi ngoái vọng ngàn xưa, muôn năm cũ, ơi người muôn năm cũ, hỡi người muôn năm cũ, ai là người giữ lửa cho hồn?

Ảnh trong bài: Trương Vĩnh Khang & Trịnh Minh Hằng

Hồ Huy
Đừng ước nữa tôi chỉ muốn làm một điệu khèn thôi để nhảy nhót những tháng năm này, giữa vùng trời này.

Bình luận